A. oraz B. uzgodnieniami, B. wyraziła zgodę na przeniesienie przez C wszystkich praw i obowiązków wynikających z Umowy Przedwstępnej Cesji na A., przy czym jednocześnie C. na mocy Umowy Przedwstępnej Cesji jest uprawniona do przeniesienia wszystkich praw i obowiązków wynikających z Umowy Przedwstępnej Cesji na A. jako na podmiot
Umowa z następcą może być nieodpłatna (np. darowizna) lub odpłatna (np. dożywocie). W braku odmiennej woli stron jest to umowa dożywocia (art. 88 ust. 1). Ponadto umowa z następcą może zawierać inne postanowie nia, w szczególności dotyczące wzajemnych świadczeń stron przed i po przeniesienia przez rolnika własności gospodarstwa rolnego na następcę (art. 84 zd. 1). Określone w art. 84 zd. 2 ustawy świadczenia dodatkowe, jak też wzajemne świadczenia, mogą być zastrzegane w umowie z następcą każ dego typu, czyli zarówno w umowie przedwstępnej (art. 84,91 ustawy), jak i w umowie zobowiązującej do przeniesienia własności gospodarstwa rol nego (art. 84), jak i umowie przenoszącej własność gospodarstwa rolnego (art. 85). Charakterystyczne jest uregulowanie ustawy zezwalające na za strzeganie różnych postanowień, w tym świadczeń wzajemnych w umowie 1) przedwstępnej (oraz 2) zobowiązującej i 3) rozporządzającej — w tych dwóch ostatnich przypadkach (2,3) nigdy to nie budziło wątpliwości). Mimo braku art. 84 zd. 2 (czy teżart. 88 ust. 2) świadczenia takie, w tym wzajem ne lub niewzajemne mogłyby być zastrzegane w umowie przedwstępnej (art. 84, 91). Wynikałoby to ze swobody umów (art. 3531, art. 58 Do brze zrobił ustawodawca, że przykładowo wskazał na różne postanowienia, w tym świadczenia wzajemne w umowie przedwstępnej, bowiem pozwala to uniknąć wątpliwości interpretacyjnych, które mogłyby być, gdyby tego przepisu (art. 84 zd. 2,91 ustawy) nie było. Umowa przedwstęp na może zawierać różne postanowienia, w tym według mnie również takie, które wywołują skutek od zaraz (ex nunc), a nie dopiero z chwilą zawarcia umowy stanowczej (przyrzeczonej), jakby to na pozór mogło się wydawać. Z takiego postawienia sprawy przez ustawodawcę w art. 84 zd. 2,91,88 ust. 2 ustawy wynika, że wszystkie schematy podziałowe czynności prawnych mają zastosowanie na tle umowy przedwstępnej (art. 84, 91). To samo według mnie wynikałoby ze swobody umów, nawet gdyby nie było art. 84 zd. 2, 88 ust. 2, 91 ustawy (art. 3531, 58 Czyli umowa przedwstępna może teoretycznie być umową, która jest czynnością zobowiązującą — roz porządzającą — upoważniającą, przysparzającą, odpłatną — nieodpłatną, kauzalną. Na pozór mogłoby się wydawać, że te schematy podziałowe nic mają zastosowania do umowy przedwstępnej. Tak jednak nie jest. Wyni ka to ze swobody umów w umowie przedwstępnej w (art. 389,390,353', 58 W pełni te różne klauzule umowne mogą być w umowie przedwstę pnej (art. 84, 88 ust. 2, 91 ustawy, art. 3531, 58 Stanowią one element prawny jednej umowy z następcą przedwstępnej (lub zobowiązującej albo rozporządzającej). Nie jest to zespół umów, jak mogłoby się wydawać (za równo na tle art. 84, 91 ustawy, jak i na tle — art. 389, 390, 3531, 58 Jest to zatem jedna umowa przedwstępna (lub zobowiązująca albo roz porządzająca) z różnymi świadczeniami. W umowie przedwstępnej świad czenia zasadnicze odnoszą się do czasu zawarcia umowy stanowczej (przy rzeczonej) — zawarcie umowy stanowczej (przyrzeczonej), pewne świad czenia, które mogą mieć równorzędny charakter lub podrzędny w stosun ku do umowy stanowczej, mogą być zawarte w umowie przedwstępnej. Stąd należyta staranność musi być skierowana na interpretację tych umów. Ale jest to zagadnienie ogólne występujące na tle umów cywilnoprawnych, które tu ma zastosowanie. W tej interpretacji umowy przedwstępnej (i świad czeń z niej wynikających) trzeba mieć na uwadze charakter prawny umo wy z następcą jako umowy przedwstępnej (art. 84, 91 ustawy). Pozwoli to uniknąć wielu wątpliwości interpretacyjnych. Przykładowo mogą to być czynności także upoważniające, np. rolnik udziela pełnomocnictwa ogólnego (art. 98, 99 do zarządu gospodar stwem rolnym następcy w okresie pracy w gospodarstwie rolnym. Może to być także pełnomocnictwo rodzajowe (do czynności określonego rodzaju) lub pełnomocnictwo do konkretnych czynności (art. 98 Do świadczeń może zobowiązać się w umowie z następcą przedwstęp nej (lub zobowiązującej albo rozporządzającej) rolnik lub następca (alter natywa zwykła). Przykładowo do oznaczonych świadczeń może zobowią zać się następca. Do oznaczonych świadczeń może zobowiązać się rolnik, np. do utrzymania następcy jako wynagrodzenie za pracę w gospodarstwie rolnym przez następcę przez cały okres pracy w gospodarstwie rolnym. Do utrzymania rolnika — może w umowie z następcą przedwstępnej (lub zo bowiązującej albo rozporządzającej) zobowiązać się następca. Środki na to może czerpać z własnych źródeł lub z dochodu z pracy w gospodarstwie rolnym. Następca pracując w gospodarstwie rolnym ma status wynikający z pracy w gospodarstwie rolnym. Nie jest on posiadaczem (samoistnym lub zależnym) gospodarstwa rolnego ani właścicielem, lecz dzierżycielem. Nic nie stoi na przeszkodzie, aby rolnik przeniósł posiadanie — samoistne lub zależne — na następcę (np. dzierżawa, art. 708 „dzierżawa” nieodpłat na, użytkowanie) zachowując własność gospodarstwa rolnego. Rolnik po winien jednak zachować ostrożność w oddawaniu gospodarstwa rolnego w posiadaniu zależne (zachowując oczywiście posiadanie samoistne gospo darstwa rolnego — art. 337 a zwłaszcza samoistne następcy. Następ ca może pracować bezpłatnie lub za wynagrodzeniem. W braku odmien nej umowy praca jest bezpłatna. Wszystko zależy od tego, jaki model prawny prowadzenia gospodarstwa rolnego po zawarciu umowy z następcą 1) przedwstępnej (lub 2) zobowią zującej albo 3) rozporządzającej — w tym ostatnim przypadku (3) jest to na ogół nieaktualne, por. jednak art. 28 ustawy) zorganizują, wybiorą rol nik i następca. Dużą rolę będą miały do odegrania stosunki osobiste mię dzy rolnikiem a następcą. Wskazana jest tu ostrożność obydwu stron. Zau fanie może być łatwo zachwiane. W tej charakterystyce ogólnej umowy z następcą przedwstępnej (lub zobowiązującej albo rozporządzającej) nie można wchodzić w kwestie szcze gółowe, można rzecz ująć tylko ogólnie, syntetycznie. Wydaje się, że na tle umowy z następcą 1) przedwstępnej (lub 2) zobo wiązującej albo 3) rozporządzającej — w tym ostatnim przypadku por. art. 28 ustawy) możliwa jest konstrukcja spółki cywilnej między rolnikiem a następcą (lub następcami — może bowiem być ich kilku) w prowadze niu gospodarstwa rolnego. W przypadku umowy przedwstępnej spółka cy wilna byłaby elementem tej umowy zasadniczym obok pierwszego pod stawowego celu, jakim jest zawarcie umowy stanowczej (przyrzeczonej); gospodarstwo rolne byłoby w okresie do przejścia prawa własności gospo darstwa rolnego na następcę (następców) prowadzone wspólnie przez rol nika i następcę. Teoretycznie mogą oni prowadzić to gospodarstwo rolne wspólnie także po zawarciu umowy przenoszącej własność gospodarstwa rolnego na następcę, ale stosowano by zasady zawieszenia prawa do części uzupełniającej emerytury lub renty na zasadach określonych w art. 28 usta wy. Spółka nadal mogłaby istnieć, a od wyboru wspólników zależałoby, czy zdecydują się na pełną emeryturę lub rentę czy też na składkową tylko część emerytury lub renty (por. w tej sprawie bliżej art. 28 ustawy, do którego odsyłam). Wspólnicy powinni zachować należytą ostrożność, staranność przy decydowaniu się na tę formę współpracy rolnika i następcy z uwagi na skut ki prawne (przede wszystkim cywilne; administracyjne, w tym podatko we; procesowe) zawarcia takiej umowy spółki cywilnej. Spółka cywilna w perspektywie krótkotrwałej jest nieistotna. Dowodem tego jest cel umo wy z następcą i ustawy emerytalnej. Spółka cywilna jest dyskusyjna w tym przypadku na tle ustawy emerytalnej. Jak widać, nie sposób nawet ogólnych zasad omówić. Po prostu musi je zastąpić swoboda umów, która zna mnóstwo różnorodnych klauzul pra wnych, konstrukcji prawnych. Stosunki między następcą a rolnikiem mogą być oparte o kryterium etyczne — cywilne — ekonomiczne. Ich synchro nizacja da pozytywne rezultaty osobiste, społeczne, ekonomiczne i prawne. Wymaga to przestrzeganie przede wszystkim zasad etyki — moralnych, które tak łatwo są nieprzestrzegane. Przełożenie etyki na prawo należy do prawnika, stron umowy. Ale etyki nie zastąpi najlepiej skodyfikowany sy stem prawny. Prawidłowe sformułowanie umowy z następcą przedwstęp nej (lub zobowiązującej albo rozporządzającej) pozwoli na przestrzeganie podstawowych zasad etycznych — moralnych. Stąd mocna rola osób spo rządzających tę umowę — notariuszy. Znajomość zasad etyki, prawa, eko nomii, w czym pomocna jest swoboda umów, pozwoli uniknąć przynajmniej niektórych ujemnych skutków prawnych. Świadczenia z dożywocia (art. 908 § 1 normalnie zastrzega się w umowie zobowiązującej do przeniesienia własności gospodarstwa rolne go w zamian za dożywotnie utrzymanie (art. 88 ust. 1, art. 84). W umowie przedwstępnej (art. 84,91) zastrzega się zazwyczaj zawarcie umowy stanow czej dożywocia. Zazwyczaj świadczenia z umowy dożywocia należą się wówczas, gdy wykonano nie tylko umowę przedwstępną do zawarcia umo wy dożywocia (art. 84, 91), ale także umowę zobowiązującą do przeniesie nia prawa własności gospodarstwa rolnego (art. 88 ust. 1 ustawy). W umowie z następcą można zastrzec różne świadczenia na rzecz rolni ka lub osób trzecich, np. obowiązek kształcenia dzieci rolnika, obowiązek spłat na rzecz oznaczonych osób itd. W tym ostatnim przypadku umowa w tej części jest umową na rzecz osoby trzeciej (art. 393 Do obowiązku wydania nieruchomości oraz przejścia korzyści i cięża rów (długów) dotyczących nieruchomości z uwagi na odpłatny charakter umowy dożywocia stosuje się według mnie przepisy o sprzedaży (art. 548 Rolnik — zbywca ponosi odpowiedzialność z tytułu wad fizycznych i prawnych nieruchomości (art. 556 i nast. Jak podkreślono uprzednio, podobnie jak przy umowie darowizny ciężary związane z rzeczą przecho dzą na obdarowanego (art. 548 per analogiam). W umowie darowizny nie ma odpowiedzialności za wady fizyczne i prawne darowizny (por. art. 892 Jest to bowiem umowa nieodpłatna. W skład ustawowej treści dożywocia (art. 908 § 1 art. 88 ust. 1 usta wy) nie wchodzi użytkowanie nieruchomości zazwyczaj gruntowej oraz służebność osobista mieszkania. Uprawnienia te (użytkowanie, służebność osobista, w tym służebność osobista mieszkania) mogą przysługiwać rolni kowi wtedy, gdy zastrzegł sobie je w umowie z następcą (art. 84, 85 usta wy). W braku zastrzeżenia umownego uprawnienia te (użytkowanie, słu żebność osobista) nie przysługują rolnikowi. Jest to niedopatrzenie usta wodawcy. Sprawa mieszkania oraz użytkowania nieruchomości (zazwyczaj gruntowej) jest podstawową sprawą dla rolnika. Prawo do mieszkania oraz użytkowanie działki na ogół było zastrzegane w dotychczasowych ustawach (1977, 1982) o różnym charakterze prawnym. Nie ma na to tu miejsca. W przepisach przechodnich ustawy w zasadzie wzmocniono w zakresie pra wa do mieszkania oraz działki dotychczasowe uprawnienia rolników. Nie uregulowano tego problemu w ustawie. A jest to podstawowe prawo, upraw nienie rolnika — mieszkanie, użytkowanie (własność) działki. Daje mu to gwarancję stabilności życiowej tak konieczną w umowie dożywocia. Zgo dnie z art. 28 ust 4 pkt 1 rolnik może zachować na własność nieruchomość gruntową wraz z budynkami oraz nieruchomości gruntowe o obszarze do 1 ha gruntów rolnych i leśnych. Ale takie uprawnienie musi wynikać z tre ści umowy z następcą (art. 84, 85, 91 ustawy). W braku takiego zastrzeże nia rolnik przenosi własność całego gospodarstwa rolnego (art. 84, 85 usta wy). Stąd rola notariusza -—- osoby sporządzającej umowę — aby wskazać rolnikowi na to prawo i należycie je zabezpieczyć także przed naciskami psychicznymi ze strony następcy. Rolnikowi wolno oczywiście — wynika to ze swobody umów — zachować słabsze prawo niż własność mieszkania (z nieruchomością gruntową) oraz własność nieruchomości gruntowej. Rol nik może bowiem zachować sobie przykładowo tylko służebność osobistą mieszkania i pomieszczeń gospodarczych oraz użytkowanie działki gruntu (nieruchomości gruntownej) do 1 ha. Z art. 28 ustawy wynikają także szer sze uprawnienia rolnika, do przepisu tego należy odesłać. W braku odmiennych postanowień (art. 88 ust. 2 ustawy, art. 908 § 1 rolnik ma tylko status domownika w zakresie uprawnień mieszkanio wych oraz nie ma prawa użytkowania działki gruntu (nieruchomości grun towej). Rolnik jako domownik jest dzierżycielem, nie jest posiadaczem mieszkania. Nie przysługuje mu zatem ochrona posesoryjna (art. 349 ani tym bardziej petytoryjna (art. 222 W tej sytuacji rolnik w każdej chwili może zostać usunięty z mieszkania i nie korzysta z ochrony poseso- ryjnej ani petytoryjnej. Przysługuje mu tylko — jak się wydaje — roszcze nie obligacyjne o przywrócenie statusu domownika (przywrócenie zamie szkania) w stosunku do następcy. Rolnik przeniósł na następcę własność i posiadanie gospodarstwa rolnego. Taki stan rzeczy wydaje się wątpliwy. Nie jest on uzasadniony w sensie etycznym i prawnym ani też społecznym. Wymaga to podjęcia odpowiednich zabiegów interpretacyjnych. Dożywot- nika można uznać za posiadacza zależnego mieszkania. Byłoby to upraw nienie obligacyjne wynikające z umowy dożywocia. A ponieważ do doży wocia stosuje się odpowiednio przepisy o prawach rzeczowych ograniczo nych (art. 910 § 1 nie wchodząc w dyskusje teoretyczne czy dożywo cie jest prawem rzeczowym ograniczonym, czy ya^w-prawem rzeczowym ograniczonym, czy zobowiązaniem realnym, należy przyjąć, że rolnik — do- żywotnik ma roszczenie rzeczowe (art. 251 w zw. z art. 222 w zw. z art. 910 czyli korzysta z ochrony prawnorzeczowej w zakresie mieszkania. Dożywotnik — rolnik miałby zatem roszczenie obligacyjne skuteczne względem następcy oraz prawnorzeczowe skuteczne erga omnes (względem wszystkich) o ochronę prawa swego do mieszkania. Przy tej koncepcji po nadto rolnik — dożywotnik korzystałby z ochrony posesoryjnej (art. 344 i nast. — art. 336 i nast. jako posiadacz zależny. I do tej koncepcji na leży się przychylić. Według mnie prawo dożywocia jest pewnego rodzaju prawem rzeczowym ograniczonym (art. 910 § 2 Sprawa wymaga in 48 terwencji ustawodawcy przez zastrzeżenie prawa do mieszkania i działki gruntu w postaci prawa własności, a przynajmniej służebności osobistej mie szkania i użytkowania działki. Dopuszczalne jest ustanowienie odrębnej własności lokali w budynkach (mieszkalnych lub gospodarczych) wchodzących w skład gospodarstwa rolnego 1 ub nie wchodzących w jego skład. Przedmiotem umowy z następcą jest gospodarstwo rolne. Czasami umowa darowizny połączona jest z inną umową odpłatną lub darmą, np. z dożywociem, sprzedażą itp. Stanowi wówczas tzw. umowę mieszaną i zachodzi kwestia, jakie przepisy należy do niej zastosować. Można ją albo rozłożyć na poszczególne elementy — M. N.: darowiznę — dożywocie — sprzedaż itd. — i do każdego z nich stosować przepisy dla niego właściwe, albo też traktować jako jednolitą umowę, do której zasto sowanie mają przepisy wszystkich typów w skład jej wchodzących14. 14 A. Ohanowicz, w: A. Ohanowicz, J. Górski, Zarys prawa zobowiązań, Warsza wa 1970, 15 Por. jw. Umowa z następca przedwstępna (lub zobowiązująca albo rozporządza jąca) z zastrzeżeniem innych postanowień, w szczególności świadczeń wza jemnych, może być umową mieszaną. Zachodzi wówczas pytanie, jakie przepisy do takiej umowy stosować. Trzeba odesłać tu do ogólnych zasad prawa cywilnego w tym zakresie. Można teoretycznie tę umowę rozłożyć na poszczególne elementy i do każdego z nich stosować przepisy dla niego właściwe — co nie wydaje się zasadne, albo też traktować jako jednolitą umowę, do której zastosowanie mają przepisy wszystkich typów w skład jej wchodzących. Możliwe jest połączenie umowy darowizny z inną umo wą odpłatną lub darmą, np. z dożywociem, sprzedażą Możliwa jest sytuacja odwrotna, połączenia umowy dożywocia z inną umową odpłatną lub nieodpłatną, np. z darowizną, sprzedażą. W umowie z następcą przedwstępnej (lub zobowiązującej albo rozpo rządzającej) mogą być różne świadczenia — umowa mieszana (dożywocie — darowizna — renta — sprzedaż — użytkowanie — służebność osobista mieszkania (por. jednak art. 908 § 2 — dzierżawa itp.). Trzeba zawsze badać, czy jest to umowa mieszana czy też zespół umów połączonych ze sobą wzajemnie. W braku odmiennej woli stron, która zawsze jest dopu szczalna zgodnie ze swobodą umów, jest to jedna umowa mieszana (art. 84 zd. 2 ustawy). Stosuje się tu ogólne zasady prawa cywilnego w tym zakresie. Jeśli jest to darowizna, to stosuje się zasady takie jak przy darowiźnie, chyba że przepisy ustawy z 20 XII 1990 r. stanowią inaczej. Jeśli jest to umowa dożywocia, to stosuje się przepisy o umowie dożywocia, chyba że z ustawy z 20 XII 1990 r. wynika co innego (z wyraźnych przepisów lub z ich wykładni). Kolejne zagadnienie to dopuszczalność zastrzegania w umowie z następ cą nieodpłatnej (np. darowizny) powyższych świadczeń („świadczeń dodat kowych”) na rzecz rolnika lub osób trzecich. Teoretycznie można prezen tować trzy stanowiska: 1) powyższe świadczenia mogą być zastrzegane w odrębnej umowie (dwie połączone umowy: z następcą, o „świadczenia dodatkowe”), 2) „świadczenia dodatkowe” mogą być zamieszczone w umowie z następcą, 3) świadczenia takie nie mogą być zamieszczone w umowie z następcą. Stanowisko pierwsze nie budzi wątpliwości, takie dwie zespolone nawet w jednym dokumencie umowy są dopuszczalne. Uznawali to nawet zwolennicy tezy trzeciej. Uzasadnienia normatywnego nie ma na pewno stanowisko trzecie, opiera się ono w istocie na założeniu, że zastrzeżenie „świadczeń dodatkowych” jest sprzeczne z zasadą nieod płatności umowy z następcą. Jak to uzasadniono uprzednio, umowa z na stępcą ze „świadczeniami dodatkowymi”, jest czynnością nieodpłatną. Uza sadnienie normatywne ma stanowisko drugie. Jego argumentacja pozosta- je w ścisłym związku z charakterem prawnym umowy z następcą. Kto jest zwolennikiem tezy, że umowa z następcą jest umową darowizny, ten ma sprawę bardzo prostą. Wszak dopuszczalna jest darowizna z poleceniem (art. 893 Z polecenia nie wpływa wierzytelność dla osoby uprawnionej. Do puszczalna jest tzw. darowizna obciążliwa, wynika to ze swobody umów; w umowie takiej darczyńca nakłada na obdarowanego obowiązek określo nego świadczenia na rzecz darczyńcy lub osoby trzeciej. Podmioty te mają wierzytelność o spełnienie świadczenia. Kto natomiast twierdzi, źe umo wa z następcą nieodpłatna nie jest umową darowizny, lecz odrębną umo wą cywilnoprawną, ten poprzez analogię z przepisów o darowiźnie (pole ceniu, darowiźnie obciążliwej), jako że są to umowy rodzajowe zbliżone, może uzasadnić dopuszczalność „świadczeń dodatkowych”. Za nimi prze mawia także zasada swobody umów (art. 58 Wynika z niej, że w nie odpłatnych umowach zobowiązująco-rozporządzających (umowa darowi zny, z następcą) dopuszczalne są „świadczenia dodatkowe”. Wprost to wynika obecnie z art. 84 zd. 2 ustawy. Nadto za ich przyjęciem przema wiają względy etyczne. Emerytury (renty) często nie zaspokajają usprawie dliwionych potrzeb rolnika. Fakt, że rolnik może wnieść powództwo ali mentacyjne przeciwko następcy16, nie wyłącza dopuszczalności „świadczeń dodatkowych” w umowie z następcą. Tradycyjnie w umowach, w których dochodzi do zmiany pokoleń w rolnictwie (dożywocie, darowizna, umowy nienazwane — działy za życia), dopuszczalne są „świadczenia dodatkowe”. Czemu inaczej postępować w umowie z następcą, która należy do tego typu umów. Z kolei zastrzeżenie „świadczeń dodatkowych” nie sprzeciwia się założeniom ustawy emerytalno-rentowej. Poza tym jest wyraźny przepis, który zezwala na ich zastrzeganie (art. 84 zd. 2). Nie ma obecnie ograni czeń do świadczeń „alimentacyjnych” w umowie z następcą. Świadczenia stron mogą być dowolne (art. 84 zd. 2). Ustawa z 1990 r. nie przewiduje ograniczeń wysokości świadczenia. Jest zatem bezdyskusyjne, że dopu szczalne są np. świadczenia dodatkowe w postaci opału, środków żywno ściowych. Nie sprzeciwia się to zasadzie nieodpłatności umowy z następ cą. Świadczenia te nie muszą mieć charakteru alimentacyjnego. Można przez analogię stosować do nich art. 913 § 1 i zamienić świadczenia w naturze na odpowiednią rentę, ale muszą być spełnione przesłanki wy mienionego przepisu. Nadto: „świadczenia dodatkowe” a także wzajem ne dopuszczalne są w umowie z następcą. Od woli stron zależy, czy zawar ta umowa ma charakter nieodpłatny (np. darowizny) czy odpłatny (np. do żywocia). „Świadczenia dodatkowe”, a także świadczenia wzajemne są do zwolone bez ograniczeń (art. 84 zd. 2 ustawy). 16 Uchw. SNz 8 I 1982 r. III CZP 58/81, OSNCP 1982, 17 2 ustawyz1990r. był art. 21ustawyz 1982 M. Niedośpiał,„Świadczenia dodatkowe”..., s. 26 in. Jeżeli rolnik przeniósł własność gospodarstwa rolnego na następcę przed nabyciem prawa do emerytury lub renty, a w umowie z następcą albo w umowie zawartej w celu wykonania tej umowy nie postanowiono ina czej, może on także żądać od następcy, w zakresie określonym w art. 88 ust. 1 — to jest w zakresie uzasadnionym potrzebami rolnika i członków jego rodziny oraz warunkami majątkowymi i osobistymi następcy, z uwzględnie niem jego nakładu pracy w gospodarstwie rolnym i korzyści uzyskanych od rolnika przed objęciem gospodarstwa — świadczeń pieniężnych w wy sokości nie przekraczającej połowy emerytury podstawowej miesięcznie do czasu nabycia prawa do emerytury lub renty (art. 88 ust. 2 ustawy). Omówie nie tego przepisu wymagałoby odrębnego opracowania17. Umowa sprzedaży jest dopuszczalna, ale trzeba mieć na uwadze dewa luację pieniądza. Jeśli pieniądz nie zostanie skapitalizowany, np. w dobrach materialnych, np. dom, to traci na wartości. Dlatego rolnik musi rozważyć, czy dokonać umowy sprzedaży czy dożywocia; umowa dożywocia daje wprawdzie niskie, ale stałe dochody, zaś sprzedaż może dać wysoki jedno razowy dochód, który wkrótce m
Zarówno bowiem umowa przedwstępna, cesja uprawnień z tej umowy, jak i umowa przyrzeczona zmierzały do jednego celu ekonomicznego w postaci dostawy nieruchomości. Jeżeli zatem czynność przewidziana w umowie przedwstępnej może być finalnie zakwalifikowana jako dostawa, to również cesja praw i obowiązków wynikających z umowyKontakt Polski Związek Działkowców Okręg Opolski w Opolu ul. Ludwika Solskiego 15 45-564 Opole Tel/fax. 77/ 454 28 52 e- mail: opole@ Z chwilą zatwierdzenia przeniesienia prawa do działki, Nabywca wstępuje w prawa i obowiązki Zbywcy w zakresie ustanowionego tytułu prawnego do działki, zastępując Zbywcę jako strona umowy dzierżawy działkowej wiążącej go z Polskim
Odpłatne zbycie nieruchomości podlega opodatkowaniu podatkiem PIT. Często jednak przed zawarciem właściwej umowy sprzedaży strony decydują się na podpisanie umowy przedwstępnej, w której ramach dodatkowo dochodzi do zapłaty zaliczki na poczet przyszłej sprzedaży. W związku z tym pojawia się pytanie, czy sprzedawca powinien rozpoznać przychód podatkowy w dacie otrzymania ww. zaliczki. Czy umowa przedwstępna sprzedaży nieruchomości stanowi podstawę do odliczenia PIT? Sprawdź w artykule! Umowa przedwstępna a umowa sprzedaży Na początku warto zastanowić się, jaka relacja występuje pomiędzy umową przedwstępną a właściwą umową sprzedaży. Obie te instytucje uregulowane są w prawie cywilnym. Jak wskazuje art. 389 § 1 Kodeksu cywilnego, umowa, przez którą jedna ze stron lub obie zobowiązują się do zawarcia oznaczonej umowy (umowa przedwstępna), powinna określać istotne postanowienia umowy przyrzeczonej. Umowę przedwstępną zawiera się wtedy, gdy z jakichkolwiek względów strony nie chcą czy nie mogą zawrzeć jeszcze umowy definitywnej, a jednocześnie chcą zabezpieczyć swoje interesy. Natomiast w myśl art. 155 § 1 kc umowa sprzedaży przenosi własność na nabywcę, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej albo strony inaczej postanowiły. W kontekście powyższych dwóch przepisów wskazać należy, że umowa przedwstępna jest jedynie zobowiązaniem do przeniesienia własności, lecz samej własności nie przenosi. Kupujący nie otrzymuje na mocy tej umowy żadnych uprawnień właścicielskich. Właścicielem zostaje dopiero dzięki zawarciu umowy przyrzeczonej, czyli umowy sprzedaży. Przeniesienie prawa własności następuje dopiero w momencie jej zawarcia. Taka umowa wywołuje podwójny skutek – zobowiązujący oraz rozporządzający. W konsekwencji można zauważyć, że zawarcie przedwstępnej umowy sprzedaży oraz zapłata zaliczki na poczet przyszłego zakupu nieruchomości w momencie jej sporządzenia, w żaden sposób nie przenosi prawa własności nieruchomości. Nabycie prawa własności nieruchomości następuje dopiero w momencie zawarcia właściwej umowy sprzedaży przenoszącej własność, która następuje w wykonaniu przedwstępnej umowy sprzedaży. Umowa przedwstępna jest przyrzeczeniem do dokonania sprzedaży, która nastąpi dopiero w przyszłości w momencie zawarcia umowy sprzedaży przenoszącej własność nieruchomości. Strony zamierzające dokonać transakcji sprzedaży nieruchomości mogą postanowić o zawarciu dwóch odrębnych umów – umowy przedwstępnej, a następnie właściwej umowy sprzedaży. Pamiętać należy, że umowa przedwstępna wywołuje skutek zobowiązujący, natomiast umowa sprzedaży wywołuje skutki zobowiązujące oraz rozporządzające. W rezultacie przeniesienie prawa własności następuje dopiero w momencie zawarcia właściwej umowy sprzedaży w formie aktu notarialnego. Sprzedaż nieruchomości na gruncie podatku dochodowego Zgodnie z art. 10 ust. 1 pkt 8 ustawy PIT jednym ze źródeł przychodów jest odpłatne zbycie nieruchomości lub ich części oraz udziału w nieruchomości, jeżeli odpłatne zbycie nie następuje w wykonaniu działalności gospodarczej i zostało dokonane przed upływem pięciu lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym nastąpiło nabycie lub wybudowanie. Jeżeli odpłatne zbycie nieruchomości nastąpiło po tej dacie, to sprzedaż nie podlega opodatkowaniu podatkiem dochodowym. W kontekście powyższego przepisu istotne jest ustalenie zarówno momentu nabycia nieruchomości, jak i określenie momentu zbycia nieruchomości. Co jednak kluczowe w przypadku analizowanego problemu, zarówno moment nabycia, jak i zbycia należy powiązać z faktem przeniesienia prawa własności. Choć przepis posługuje się ogólnym pojęciem „zbycie”, to jednak zgodnie z wykładnią językową tego zwrotu należy przez to rozumieć czynność prawną prowadzącą do przeniesienia prawa własności. Tymczasem, jak ustaliliśmy na początku, umowa przedwstępna ma charakter jedynie zobowiązujący, a nie rozporządzający. To zatem prowadzi do wniosku, że zawarcie umowy przedwstępnej nie wyznacza momentu nabycia. Decydujący w kwestii opodatkowania jest wyłącznie dzień zawarcia właściwej umowy sprzedaży. Przykład 1. Podatnik nabył nieruchomość w 2015 r. 20 lipca 2020 r. zawarł przedwstępną umowę sprzedaży, w której ramach zobowiązał się do podpisania aktu notarialnego umowy sprzedaży 3 stycznia 2021 r. W tym przypadku nie wystąpi obowiązek zapłaty podatku, ponieważ właściwa umowa zbycia nieruchomości zostanie zawarta po upływie 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym miało miejsce nabycie nieruchomości. Przykład 2. Podatnik nabył nieruchomość w 2015 r. 20 lipca 2020 r. zawarł przedwstępną umowę sprzedaży, w której ramach zobowiązał się do podpisania aktu notarialnego umowy sprzedaży 30 grudnia 2020 r. W tej sytuacji podatnik będzie zobowiązany do zapłaty 19% podatku dochodowego z tytułu odpłatnego zbycia nieruchomości, ponieważ sprzedaż nastąpiła przed upływem 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym miało miejsce nabycie. W terminie do 30 kwietnia 2021 r. podatnik ma obowiązek złożyć zeznanie PIT-39 oraz zapłacić należny podatek. Powyższe stanowisko jest również potwierdzane w wydawanych interpretacjach podatkowych. Przykładowo w piśmie Dyrektora Izby Skarbowej w Katowicach w interpretacji z 16 grudnia 2013 r., nr IBPBII/2/415-948/13/MM, możemy przeczytać, że aby wywołać skutek prawnopodatkowy w zakresie źródła przychodu określonego w art. 10 ust. 1 pkt 8 ustawy PIT, musi nastąpić przeniesienie własności nieruchomości lub praw. Samo zawarcie umowy przedwstępnej nie powoduje skutków podatkowych, gdyż w tej sytuacji nie możemy mówić o przeniesieniu własności nieruchomości i praw, a jedynie o zobowiązaniu do takiego przeniesienia w określonym terminie. Umowa przedwstępna nie określa momentu odpłatnego zbycia nieruchomości generującego obowiązek podatkowy w podatku PIT. W konsekwencji, w sytuacji gdy umowa przedwstępna zostanie zawarta przed upływem 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym miało miejsce nabycie, właściwa umowa sprzedaży nieruchomości następuje zaś po tym okresie, obowiązek zapłaty podatku dochodowego nie występuje. Umowa przedwstępna a przychód Powszechną praktyką jest przekazywanie określonej sumy pieniędzy w momencie zawierania umowy przedwstępnej. Tego rodzaju wpłaty strony kwalifikują jako wpłaconą na poczet ceny sprzedaży zaliczkę lub zadatek. Uiszczenie tych kwot służyć ma zabezpieczeniu wykonania świadczenia umownego. Zastosowanie omawianej instytucji nie ma jednak charakteru obligatoryjnego, lecz zależy od decyzji i woli stron umowy sprzedaży. Mogą one ustalić, że przed zawarciem definitywnej umowy sprzedaży kupujący może zapłacić część lub całość ceny. W związku z powyższym pojawia się pytanie, czy w momencie otrzymania wskazanych środków pieniężnych sprzedawca powinien je potraktować jako przychód i opodatkować. W celu wyjaśnienia powyższej wątpliwości należy wskazać, że otrzymany zadatek/zaliczka stanowi przychód podlegający opodatkowaniu dopiero w momencie zawarcia w formie aktu notarialnego ostatecznej i przyrzeczonej umowy sprzedaży. Kwoty nie będą traktowane jako przychód w dacie ich otrzymania, lecz będą stanowiły część składową ceny sprzedaży w momencie odpłatnego zbycia nieruchomości. Takie stanowisko potwierdził Dyrektor Izby Skarbowej w Łodzi w interpretacji z 13 czerwca 2012 r., nr IPTPB2/415-189/12-2/KK. Przykład 3. Podatnik nabył nieruchomość w 2015 r. 20 marca 2019 r. zawarł przedwstępną umowę sprzedaży, w której ramach zobowiązał się do podpisania aktu notarialnego umowy sprzedaży 30 grudnia 2020 r. Podatnik otrzymał zaliczkę w kwocie 50 000 zł, natomiast cena sprzedaży została określona na poziomie 400 000 zł. W tej sytuacji podatnik będzie zobowiązany do zapłaty 19-procentowego podatku dochodowego z tytułu odpłatnego zbycia nieruchomości od kwoty 400 000 zł w zeznaniu podatkowym PIT-39 składanym w terminie do 30 kwietnia 2021 r. Otrzymane w momencie zawarcia umowy przedwstępnej kwoty tytułem zaliczki lub zadatku nie stanowią samodzielnego przychodu podatkowego. Obowiązek podatkowy powstaje co do całej kwoty w dacie zawarcia aktu notarialnego właściwej umowy sprzedaży. Mając powyższe na uwadze, możemy wskazać, że zawarcie umowy przedwstępnej jest zasadniczo czynnością neutralną na gruncie podatku dochodowego od osób fizycznych. Obowiązek podatkowy oraz konieczność zapłaty podatku należy w tym przypadku powiązać z momentem przeniesienia prawa własności, co następuje w dacie zawarcia umowy sprzedaży nieruchomości w formie aktu notarialnego.
UMOWA DEWELOPERSKA ORAZ UMOWA PRZEDWSTĘPNA SPRZEDAŻY UDZIAŁU W DRODZE I. UMOWA DEWELOPERSKA § 1. DEFINICJE Dla celów niniejszej Umowy Deweloperskiej poniższe wyrażenia będą mieć następujące znaczenie: ---- 1. Umowa Deweloperska – oznacza umowę deweloperską, objętą niniejszym aktem. ----- 2.
Zgodnie z nimi, aby umowa przeniesienia praw do działki była skuteczna musi zostać zatwierdzona przez zarząd ROD. W tym celu, nabywca lub zbywca działki muszą złożyć do zarządu ROD wniosek o zatwierdzenie przeniesienia praw do działki i załączyć oryginał umowy. Zarząd ROD ma 2 miesiące (licząc od dnia otrzymania wniosku) naPZD będzie mógł wypowiedzieć umowę dzierżawy działkowej, o której mowa w § 5 ust. 1, nie później niż na miesiąc naprzód, na koniec miesiąca kalendarzowego, jeżeli Nabywca jako działkowiec: 1) pomimo pisemnego upomnienia będzie korzystał z działki lub altany w sposób sprzeczny z przepisami ustawy lub regulaminem, niszczył
„Umowa przeniesienia praw do działki” pod rygorem nieważności musi być zawierana na piśmie, a następnie oryginalność złożonych na niej podpisów potwierdza notariusz. Powyższą opcję musi zaakceptować zarząd stowarzyszenia ogrodu ( art. 41 ust.2 ustawy rod).Zgodnie z art.41 ust.3, w/w ustawy należy przedłożyć zarządowi
Umowa przedwstępna a wpis do księgi wieczystej Zgodnie z Ustawą z dnia 6 lipca 1982 roku o księgach wieczystych i hipotece umowa przedwstępna obejmująca przyrzeczenie sprzedaży nieruchomości danemu nabywcy powinna zapewnić wpisanie tego roszczenia w Księdze Wieczystej w dziale III ,,Prawa, roszczenia i ograniczenia”. W obecnym stanie prawnym, a zatem obejmującym umowy deweloperskie zawierane przed dniem 1 lipca 2022 r., obowiązek terminowego przeniesienia własności lokalu mieszkalnego na kupującego mający charakter niepieniężny, obliguje dewelopera do zastrzeżenia w umowie przedwstępnej (deweloperskiej) kary umownej na okoliczność niewykonania pisemny wniosek o zatwierdzenie przeniesienie praw do działki. Do tego wniosku Nabywca załączy jeden egzemplarz zawartej umowy. 3. W przypadku odmowy zatwierdzenia przeniesienia praw do działki, Zbywca zobowiązuje się zwrócić otrzymane wynagrodzenie, o którym mowa w § 3 ust. 2, w terminie 7 dni odDokumenty do pobrania: Umowa nieodpłatnego przeniesienia prawa do działki – < druk >. Wniosek o zatwierdzenie nieodpłatnego przeniesienia prawa do działki – < druk >. Deklaracja członkowska PZD (nabywcy prawa do działki) – < druk >. Ankieta RODO (nabywcy prawa do działki) – < druk >.
.